ciekawostki psychologiczne

Zrobię to jutro. Prokrastynacja

teksty 54. prokrastynacja

Czeka Cię ważny egzamin na studiach? Musisz przygotować raport dla swojego szefa? Piszesz pracę zaliczeniową albo stoisz przed perspektywą stworzenia czasochłonnej prezentacji? Prwdopodobnie łatwo Ci wczuć się w przynajmniej jedną z tych sytuacji. Jeśli w tych i podobnych okolicznościach, zamiast brać się do działania, nagle czujesz przymus posprzątania pokoju, odpisania na zalegające maile albo zaangażowania się w inne czynności, które pozwolą Ci odłożyć na później obowiązki, prawdopodobnie masz problem z prokrastynacją.

Czym jest prokrastynacja?

Lenistwo? Złe zarządzanie czasem? Choć na pierwszy rzut oka prokrastynacja wydaje się z nimi ściśle powiązana, sprawa jest nieco bardziej złożona. Termin wywodzi się z łaciny (pro – naprzód, crastinate – jutro), a w ciągu kilkunastu ostatnich lat doczekał się licznych opracowań naukowych. Podobnie, jak w większości zagadnień, którymi interesują się psychologowie, prokrastynacja nie jest definiowana w jeden, ogólnie przyjęty sposób. Nie wchodząc w językowe niuanse, posłużę się jednym z objaśnień, które (moim zdaniem) precyzyjnie oddaje jej charakter:

Prokrastynacja to dobrowolne zwlekanie z realizacją zamierzonych działań mimo spodziewanego pogorszenia sytuacji wskutek opóźnienia.

– Steel (2007), za: Jaworska (2013)

Milgram wskazuje cztery kryteria, które pozwalają odróżnić prokrastynację od zwykłego odkładania spraw na później (za: Znajmiecka-Sikora i Łysio, 2016).

Po pierwsze, kolejne czynności, jakie podejmujesz, muszą prowadzić do odraczania celu.

Po drugie, odraczanie finalnie prowadzi do osiągnięcia wyniku poniżej Twoich możliwości.

Kolejnym kryterium jest istotność celu, jaki przed sobą stawiasz. Z prokrastynacją masz do czynienia wtedy, kiedy odkładasz na później ważne sprawy i zadania o dużym znaczeniu.

Ostatnim elementem, na który zwrócił uwagę Milgram, jest dyskomfort psychiczny, który towarzyszy zwlekaniu.

Skala zjawiska

Profesor Joseph Ferrari, prekursor badań nad prokrastynacją, uważa, że blisko 20% z nas może być przewlekłymi prokrastynatorami (Jaffe, 2013). Grupą, którą szczególnie mocno dotyka problem odkładania zadań na ostatnią chwilę są studenci – wyniki badań, przedstawionych przez O’Briana sugerują, że aż 80-95% z nich ma mniejsze lub większe problemy ze zwlekaniem (2002, za: Jaworska, 2013). Ellis i Knaus wykazali, że odraczanie jest charakterystyczne dla 95% studentów (1977, za: Jorg, Potok i Krajewska, 2016). Przywoływane badania obejmowały amerykańskie uczelnie. Wyniki polskich analiz są bliższe szacunkom Ferrariego. Znajmiecka-Sikora i Łysio (2016) ustaliły, że problem dotyka około 20% studiujących osób (N=191). Poszczególne grupy badanych nie wykazały istotnych statystycznie różnic – prokrastynacja w zbliżony sposób dotyka kobiet i mężczyzn, znaczenia nie miały także rodzaj uczelni oraz pochodzenie z pełnej lub niepełnej rodziny.

Jasna strona zwlekania

Choć większość badań skupia się na negatywnych konsekwencjach prokrastynacji – m.in. stresie i spadku poczucia własnej skuteczności (zob. Modzelewski i Osowiecka, 2016) – odkładanie na później może wiązać się także z korzyściami: pozyskiwaniem dodatkowych informacji, możliwą zmianą w środowisku poprawiającą warunki wykonania zadania albo sprawnym działaniem pod presją czasu, preferowanym przez część osób (por. Jorg, Potok i Krajewska, 2016). O plusach zwlekania możemy mówić jednak wyłącznie do momentu, w którym nadal masz możliwość zakończenia działania po swojej myśli. Jeśli dysponujesz wszystkimi niezbędnymi danymi do rozwiązania problemu, a mimo wszystko nadal zbierasz kolejne informacje, prokrastynujesz (a to nie wróży najlepiej).

Jeśli zainteresował Cię dzisiejszy temat, W TYM MIEJSCU znajdziesz artykuł Shany Lebowitz, która dokonała przeglądu badań dotyczących możliwych przyczyn prokrastynacji. Jeśli czujesz, że masz problem z odkładaniem spraw na później, TUTAJ możesz zapoznać się z radami Anety Bielejec – psycholog i konsultantki wspierającej radzenie sobie z prokrastynacją (a przy okazji znajdziesz numery telefonów zaufania i adresy placówek, w których możesz uzyskać pomoc). Ja, pracując nad tekstem, skorzystałem z następujących źródeł:

Jaffe, E. (2013). Why wait? The Science Behind Procrastination. Pobrane z: https://www.psychologicalscience.org/observer/why-wait-the-science-behind-procrastination (dostęp: 23.12.2018).

Jaworska, (2013). Przyczyny i konsekwencje prokrastynacji akademickiej. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis, Oeconomica 303 (72), s. 63-72.

Jorg, D., Potok, W., Krajewska, V. (2016). Prokrastynacja a wyuczona zaradność i jej korelaty. W: J. Urbańska, K. Karpe, N. Żyluk (red.), Zaradność absolwentów szkół wyższych (s. 71-84). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Modzelewski, P., Osowiecka, M. (2016). Prokrastynacja jako problem dydaktyczny i behawioralny: wyzwanie w pracy pedagoga i psychologa. The Journal of Pedagogy 2(3), s. 39-52.

Znajmiecka-Sikora, M.,  Łysio, A. (2016). Prokrastynacja akademicka – uwarunkowania osobowe i rodzinne. E-mentor, 4 (66), s. 26-32.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

61 − 51 =